Er verdwijnen minder banen dan je denkt, en meer werk dan je ziet

Ik heb hieronder alleen cijfers gezet die ik bij de bron heb nagekeken, met het jaartal en de instantie erbij. Ze staan ook onderaan op een rij. Een getal zonder herkomst is een mening met cijfers erin, en daar zijn er al genoeg van.

Zit je hier zelf mee? Leg het me in twee zinnen voor. Ik lees het zelf.

Verdwijnen er banen, of verdwijnt er werk?

Vooral werk. De Internationale Arbeidsorganisatie concludeert dat het belangrijkste effect van generatieve AI aanvulling is en niet vervanging: sommige taken binnen een beroep gaan eruit, waardoor er tijd overblijft voor de rest. De meeste beroepen bestaan uit taken die menselijke inbreng vragen, en daarom is verandering het meest waarschijnlijke gevolg, niet verdwijning.

Dat is een saaier verhaal dan “de helft van de banen gaat weg”, en het is de reden dat je er iets mee kunt. Een beroep kun je niet aanpakken. Een taak die veertig keer per week terugkomt wel.

Wat zeggen de cijfers precies?

Het World Economic Forum verwacht tot 2030 170 miljoen nieuwe banen en 92 miljoen die verdwijnen: netto 78 miljoen erbij. Dat is geen kleine verschuiving. Het raakt 22 procent van alle banen. En bijna twee vijfde van de vaardigheden die nu gevraagd worden, is binnen vijf jaar verouderd.

Dat onderzoek is gedaan onder ruim duizend werkgevers die samen meer dan veertien miljoen mensen in dienst hebben, in vijfenvijftig economieën. Het is dus geen voorspelling van technologen maar een optelsom van wat werkgevers zelf van plan zijn.

Die 39 procent verouderde vaardigheden vind ik het cijfer dat ertoe doet. Niet omdat het alarmerend is, maar omdat het over je mensen gaat en niet over je software.

Welk werk is het meest blootgesteld?

Administratief werk, met afstand. De ILO vond dat 24 procent van de administratieve taken sterk blootgesteld is en nog eens 58 procent gemiddeld. Invoerwerk, salarisadministratie en typewerk staan bovenaan. Wereldwijd zit één op de vier werkenden in een beroep met enige blootstelling; 3,3 procent in de hoogste categorie.

Let op wat daar staat: taken, niet mensen. Vierentwintig procent van het werk van een administratief medewerker is sterk blootgesteld, en 76 procent dus niet. Dat is precies de reden dat het zelden op ontslag uitloopt en meestal op een andere invulling van dezelfde dag.

Er zit ook een geografisch verschil in dat je moet kennen: in landen met een hoog inkomen valt 34 procent van het werk in een blootgesteld beroep, in lage-inkomenslanden 11 procent. Nederland zit in de eerste groep.

En welk werk juist niet?

Werk dat fysiek is, plaatsgebonden en onvoorspelbaar. Bouw, techniek, zorg, landbouw, horeca. Het WEF verwacht dat juist die beroepen tot 2030 in absolute aantallen het hardst groeien, landbouwmedewerkers, bezorgers, bouwvakkers en zorgberoepen staan bovenaan die lijst.

Dat is de omkering die zelden ergens staat. De banen die het minst blootgesteld zijn aan AI, zijn tegelijk de banen die het snelst groeien. Wie een installatiebedrijf heeft, of een aannemer is, of in de zorg zit, heeft dus geen probleem met AI aan de kant van het vakwerk. Het probleem zit bij de administratie eromheen, en dat is nou net het deel waar het meeste tijd in weglekt.

Hoe zit dat in Nederland?

Er zit een gat, en het wordt groter. In 2025 gebruikte 66,2 procent van de bedrijven met 250 of meer mensen AI-technologie. Bij tien tot 249 mensen was dat 29,8 procent, en bij twee tot negen mensen 13,8 procent. Het grootbedrijf zit er bijna vijf keer zo vaak in als het kleinste bedrijf.

Binnen de kleinste bedrijven loopt het ook uiteen: van 11,6 procent bij een bedrijf met twee mensen tot 19 procent bij vijf tot negen. En waarvoor ze het gebruiken is verrassend gewoon: marketing en verkoop (32,7 procent) en administratie (25,9 procent). Geen robots, geen zelfrijdende iets. Tekst.

Dat gat is geen technologieprobleem. Grote bedrijven hebben iemand wiens werk het is om dit uit te zoeken, en kleine bedrijven hebben die niet. Dat is het hele verschil.

Wat betekent dat voor een bedrijf van twintig man?

Dat de vraag niet is welke functie verdwijnt, maar welke handelingen in je week vaak genoeg voorkomen om de moeite waard te zijn. Bij twintig mensen is dat meestal één of twee dingen, en die zitten vrijwel altijd in de administratie rond het echte werk, niet in het werk zelf.

Dat is ook wat de cijfers hierboven zeggen als je ze naast elkaar legt: het vakwerk groeit en is nauwelijks blootgesteld, en het papierwerk eromheen is het meest blootgesteld van alles. Bij een installatiebedrijf gaat het dus niet over de monteur maar over wat er gebeurt voordat hij de bus in stapt en nadat hij eruit komt.

Hoe zorg je dat je bedrijf AI-klaar is?

Door dingen te doen die niets met AI te maken hebben. Zorgen dat je gegevens op één plek staan, dat je proces vastligt, en dat je weet welke handelingen hoe vaak voorkomen. Wie dat op orde heeft, kan AI binnen weken inzetten. Wie dat niet heeft, koopt een model dat een rommelig proces sneller rommelig maakt.

Vier dingen, in deze volgorde:

Een. Weten waar je gegevens staan. Niet “in het systeem”, maar echt: welk systeem, wie mag erbij, en welk deel staat alleen in een sheet of in iemands hoofd. Dit is saai en het is de stap die het vaakst wordt overgeslagen.

Twee. Tellen. Laat een week lang turven welke handeling meer dan tien keer per dag voorkomt. Niet hóe lang hij duurt, alleen hoe váák. Bijna iedereen schat dat te laag in, en dat lijstje is nauwkeuriger dan elke inventarisatie.

Drie. De regels opschrijven. Past het werk op één A4 aan als-dan-regels, dan heb je geen AI nodig maar een koppeling, en die doet elke dag hetzelfde. Staat er steeds “dat hangt ervan af”, dan is daar wel iets te halen.

Vier. Iemand aanwijzen. Niet een projectgroep: één persoon die dit mag uitzoeken en er tijd voor krijgt. Dat is precies wat het grootbedrijf wél heeft en het kleinbedrijf niet, en het verklaart dat gat van 66 tegen 14 procent beter dan welk budget dan ook.

Waar begin je morgen?

Bij het turven. Het kost een week, het kost niets, en het is de enige stap waarvan de uitkomst je kan verrassen. Alles daarna, koppelen, automatiseren, een model, is een keuze die je pas kunt maken als je dat lijstje hebt.

Wil je weten wat zo’n handeling je per jaar kost voordat je begint, dan staat daar een rekenmachine voor. Die zegt er ook bij wanneer het niet uitkan.

En wanneer moet je juist niets doen?

Als de handeling een paar keer per maand voorkomt, als de uitkomst voor honderd procent moet kloppen, of als je proces zelf niet vastligt. In alle drie de gevallen maakt AI het duurder in plaats van beter. Dat is geen voorzichtigheid maar rekenen.

Er staat een hele pagina over wanneer je beter niets kunt bouwen, en er staat een lijst van dingen waarvoor je mij niet moet bellen. Dat is de kant van dit verhaal die je zelden hoort van iemand die het zou mogen maken.

De verdieping, in vijf stukken

Hierboven staat het korte antwoord. Wil je het lange, dan staan die hieronder: vier pagina’s met de cijfers erachter, en één waarin ik zelf aan het woord ben over waar dit volgens mij heen gaat. Je hoeft ze niet op volgorde te lezen.

• Hoeveel werk is er nou echt blootgesteld aan AI?Veertig procent wereldwijd, en waarom dat getal iets heel anders betekent dan wat er meestal bij wordt verteld.
• Wat levert het op, gemeten in echte experimenten?Drie onderzoeken met een controlegroep. De uitkomst is opvallend: wie het minst kan, wint het meest.
• Waarom vijfennegentig procent van de proeven niets oplevertHet ligt niet aan het model. Het ligt aan waar het project vandaan komt en wie erbij zat.
• Wanneer snoeit een robot je heg?Waarom een machine wel een examen haalt en niet een tak vastpakt, en hoeveel huishoudrobots er nu al verkocht worden.
• De toekomst moet tegengas kunnen gevenGeen onderzoek maar mijn eigen gedachte: over terug in de tijd als luxeproduct, over verliefd worden op een robot, en over waarom er ook eens iets mis moet gaan.

Waar deze cijfers vandaan komen

Vier bronnen, alle vier bij de bron nagekeken. Ik noem ze met jaartal, want cijfers over dit onderwerp verouderen snel en een getal zonder datum is stuurloos.

• CBS · Gebruik van AI-technologie door Nederlandse microbedrijven, peiljaar 2025. De percentages per bedrijfsgrootte en waarvoor microbedrijven AI inzetten.
• CBS · Gebruik kunstmatige intelligentie door bedrijven neemt toe, peiljaar 2024. Het landelijke beeld voor bedrijven vanaf tien mensen.
• World Economic Forum · Future of Jobs Report, januari 2025. De 170 en 92 miljoen, de 22 procent en de 39 procent verouderde vaardigheden. Gebaseerd op ruim duizend werkgevers met samen meer dan veertien miljoen werknemers in 55 economieën.
• ILO · Generative AI and Jobs, working paper 96 (2023) en 140 (mei 2025). De blootstelling per taak, het onderscheid tussen aanvullen en vervangen, en het verschil tussen hoge- en lage-inkomenslanden.

Wat je hier niet vindt zijn de cijfers die overal rondgaan zonder bron. Die zijn er genoeg, ze klinken indrukwekkender, en je kunt er niets mee.